Từ "downtrend" sang
"uptrend"
Trái ngược với ý chí bi quan
vào năm 2011, giờ đây nhiều công ty chứng khoán đang khuyến nghị nhà đầu tư
mua vào cổ phiếu. Hàng trăm mã cổ phiếu đã "chiến thắng thị trường" trong
hơn hai tháng qua đang khiến cho dù muốn hay không, khối công ty chứng khoán
tỏ ra tự tin hơn, cho dù vẫn xuất hiện đều đặn hiện tượng những công ty
chứng khoán như Dầu khí, Trường Sơn phải đóng cửa chi nhánh giao dịch hay
thậm chí chấm dứt cả hoạt động của văn phòng chính.
Tuần qua cũng đã chứng kiến
hình ảnh thăng hoa của Phố Wall. Sự kiện đáng ghi nhớ nhất là lần đầu tiên
kể từ tháng 12/2007, chỉ số S&P500, đại diện cho nhóm các doanh nghiệp lớn
nhất của TTCK Mỹ, đã vượt qua mốc tâm lý 14.000 điểm, tức bứt qua hàng loạt
vùng kháng cự phía trên. Trong khi đó, chỉ số Nasdaq cũng của Mỹ cũng dần bỏ
xa mốc tâm lý 3.000 điểm. Còn Dow Jones thì đang cố gắng hồi phục theo một
xu hướng khá bền vững, sau khi đã trồi sụt quanh khu vực 13.000 điểm.
Một hiện tượng khá hiếm hoi
khác cũng tái hiện là đang diễn ra sự đồng pha giữa TTCK Việt Nam và xu thế
uptrend (tăng trưởng) của các chỉ số chứng khoán Mỹ. Điều này đặc biệt có ý
nghĩa, bởi vào năm 2011, trong khi phần lớn các TTCK Mỹ và châu Âu "uptrend"
thì TTCK Việt Nam lại một mình một chợ "downtrend" (xuống giá).
Chỉ có điều, một khác
biệt lớn vẫn đang ám ảnh thị trường cổ phiếu Việt Nam là độ lệch pha
không thể hoài nghi giữa tình hình kinh tế vĩ mô ở nước ta với Mỹ và Tây
Âu. Trong khi từ tháng 12/2011 đến nay, đà hồi phục của TTCK Mỹ trở nên
có căn cứ thuyết phục với trên hết là xu thế tăng trưởng trở lại của chỉ
số GDP, xuất khẩu, tiêu dùng, chỉ số niềm tin của người tiêu dùng, vấn
đề Hy Lạp được "khoanh nợ", kể cả doanh số bán nhà mới xây mà cho thấy
thị trường bất động sản Mỹ đang có dấu hiệu tăng giao dịch dù chưa tăng
giá..., nền kinh tế Việt Nam vẫn loanh quanh tại một khúc quanh miễn
cưỡng: GDP không làm cách nào nhấc mình lên được, dòng vốn chảy vào khu
vực sản xuất kinh doanh vẫn bị ngưng trệ một cách hết sức khó hiểu, lãi
suất cho vay vẫn treo cao một cách đầy ác ý, nền kinh tế từ tình trạng
đình lạm (lạm phát treo cao trong khi sản xuất đình đốn) chuyển dần sang
thế thiểu phát (sản xuất tiếp tục đình đốn trong bối cảnh lạm phát được
"kềm chế").
Với khung cảnh chưa có gì
được xem là thuận lợi trên, vì sao chứng khoán Việt Nam lại phục hồi, mà còn
phục hồi một cách ngoạn mục? Đó mới chính là sự ngạc nhiên lớn nhất đối với
giới phân tích.
Sự kỳ quặc không thể hiểu
được?
Khách quan nhìn lại, cho tới
nay đề án tái cấu trúc TTCK của các cơ quan quản lý nhà nước Việt Nam vẫn
đang giậm chân ở bước khởi đầu. Hàng loạt đề xuất và phương án của Uỷ ban
Chứng khoán nhà nước về cải cách thị trường vẫn mới chỉ được "thời sự hoá"
bằng việc rút phép, đóng cửa một số công ty chứng khoán yếu kém và một vài
động tác kỹ thuật nhằm "nâng cao thanh khoản cho thị trường". Nhưng còn lại,
vấn đề chất lượng hàng hoá của thị trường, tức năng lực hoạt động của phần
lớn các doanh nghiệp niêm yết trên hai sàn giao dịch, vẫn còn y nguyên trong
tình trạng tụt hậu về các chỉ số tài chính và độ minh bạch vẫn chưa hề được
cải thiện.
Có lẽ, hoạt động "tái cấu
trúc" TTCK đã chỉ được thể hiện rõ ràng nhất bởi sự hoàn tất của quá trình
Sacombank bị thâu tóm - câu chuyện giữa những "cá mập" với nhau. Sau
Sacombank, người ta bắt đầu nói tới câu chuyện về một vài ngân hàng khác nữa
cũng đang trong nguy cơ bị sáp nhập. Hẳn điều này có liên hệ ở mức độ nào đó
với chủ trương và quá trình tái cấu trúc ngân hàng của Ngân hàng nhà nước -
đã được khởi động từ tháng 9/2011.
Cũng cho tới giờ, vẫn chưa có
cơ sở rõ rệt nào để dự báo nền kinh tế Việt Nam sẽ bắt đầu quá trình phục
hồi của nó vào quý 2 hay thậm chí quý 3 năm nay. Xu thế hạ dần lãi suất huy
động đã chỉ có thể giúp cho TTCK hút một lượng tiền nho nhỏ từ kênh gửi tiết
kiệm, trong khi "độ trễ" của tác động giảm lãi suất cho vay chỉ có thể biểu
hiện sớm nhất từ giữa năm 2012. Mà như vậy, cũng khó có thể đánh giá là TTCK
là một chỉ báo quan trọng nào đó cho nền kinh tế khi phục hồi trước nền kinh
tế từ 3-6 tháng.
Tuy nhiên, mọi chuyện vẫn là
một nghịch lý không thể diễn giải được với TTCK, đặc biệt khi tính minh bạch
đang không còn được đề cập quá nhiều trong không khí đầu cơ dâng cao đột
ngột. Từ hơn một tháng qua, giới phân tích đã bắt đầu bóng gió nói đến một
dòng tiền nóng - tiền đầu cơ - đã ồ ạt tuôn vào chứng khoán. Sâu hơn thế,
một số người trong cuộc đã bắt đầu phác hoạ chân dung của dòng tiền này với
dáng dấp của khối ngoại.
Ít nhất, lịch sử đang lặp lại
với con sóng tăng vào tháng 5/2007 khi các nhà đầu tư nước ngoài trở thành
bá chủ, động lực lớn nhất làm cho TTCK tăng vọt. Gần đây, chính Ngân hàng
HSBC cũng đã xác nhận có khoảng 500 triệu USD được đổ vào thị trường này từ
đầu năm 2012 đến nay.
Nhưng có lẽ con số 500 triệu
USD nêu trên chỉ mới là bề nổi. Trong bối cảnh dòng tiền tiết kiệm vẫn còn
rất dè dặt, con số giao dịch vài ba ngàn tỷ đồng/phiên trên hai sàn luôn là
một ẩn số. Trong thực tế, để tạo nên một động lực đủ mạnh nhấc bổng thị
trường lên, dù nguồn tiền có xuất phát từ nhóm các quỹ nước ngoài hay nhóm
ngân hàng trong nước, hoặc cả hai, thị trường cũng cần gấp vài ba lần con số
500 triệu USD như ước đoán.
Đó chính là một động lực mà
trở nên to lớn đến nỗi đang khoả lấp mọi khó khăn vẫn còn y nguyên của thị
trường. TTCK vì thế lại càng trở nên kỳ quặc hơn, giống như một gã say rượu
leo dốc, nhưng bất chấp mọi chướng ngại phía trước, cái thế lảo đảo của gã
lại vẫn có sức mê hoặc kỳ lạ khi lần lượt vượt qua các rào cản.
Về sự kỳ lạ như thế, người ta
sẽ còn chứng kiến tính hoạt náo hơn nhiều của nó trong những tháng tới. Bất
kể nền kinh tế chưa hồi phục hoặc có được phục hồi hay không, hầu như chắc
chắn là TTCK vẫn lầm lũi bò lên, thỉnh thoảng lại được điểm xuyết bằng những
phiên tăng dựng ngược.
Những ai đã không hiểu hoặc
còn hoài nghi về thị trường này sẽ phải tự "sám hối". Bởi chân lý của chứng
khoán là thị trường luôn luôn đúng, chứ không phải những phân tích nặng phần
diễn giải vĩ mô.